Co mają wspólnego stopy procentowe Narodowego Banku Polskiego z wysokością oprocentowania lokat? Dlaczego o decyzjach Rady Polityki Pieniężnej informują wszystkie gazety i telewizje? W jaki sposób zmiana wysokości oprocentowania choćby o ćwierć punktu wpływa na twoje życie? Przeczytaj nasz poradnik i dowiedz się kiedy warto zaciągać kredyt, zakładać lokaty i kupować mieszkanie.
Dla przeciętnego Kowalskiego stopy procentowe na co dzień mogą wydawać się tematem odległym, ale skutki ich zmiany niemal każdy odczuwa w portfelu. Dlatego warto zrozumieć, czym są, kto o nich decyduje i jak wpływają na nasze finanse.
Co to są stopy procentowe?
Najprościej mówiąc, stopy procentowe określają cenę pieniądza. Jeśli pożyczasz pieniądze z banku, to płacisz odsetki. Jeśli oszczędzasz i trzymasz pieniądze na lokacie, to bank płaci je Tobie. W obu przypadkach podstawą do określenia tych odsetek (dla produktów bankowych w złotych – dla walut obcych stosowane są zasady zależne od waluty) są właśnie stopy procentowe Narodowego Banku Polskiego (NBP).
Najważniejszą stopą procentową kształtowaną przez RPP jest stopa referencyjna. Wyznacza ona oprocentowanie bonów pieniężnych, a więc instrumentów emitowanych przez NBP i nabywanych przez banki komercyjne. Poprzez emisję tych bonów bank centralny wpływa na poziom stóp procentowych na rynku międzybankowym, a więc cenę pieniądza w transakcjach pomiędzy bankami, a także na oprocentowanie kredytów, depozytów oraz obligacji w gospodarce. Pozostałe stopy procentowe (lombardowa, depozytowa i redyskontowa) stosowane są wtedy, gdy banki komercyjne mają krótkookresowe niedobory bądź nadwyżki płynnych środków. Stopy te nie mają istotnego wpływu na oprocentowanie kredytów i depozytów, aktywność gospodarczą i inflacje.
Kto ustala stopy procentowe w Polsce?
Nie robi tego Twój bank, rząd ani premier. Za stopy procentowe odpowiada Rada Polityki Pieniężnej, działająca przy Narodowym Banku Polskim. Jej przewodniczącym jest z urzędu prezes NBP – obecnie Adam Glapiński. W skład Rady wchodzi 10 osób: prezes NBP oraz dziewięcioro ekspertów powoływanych po trzech przez prezydenta, Sejm i Senat.
Zadaniem Rady jest dbać o wartość polskiego pieniądza, czyli o to, by inflacja nie była zbyt wysoka. W praktyce oznacza to, że jeśli ceny w sklepach rosną zbyt szybko, pieniądze tracą na wartości. Na przykład za 100 zł w sklepie spożywczym kupisz mniej niż rok wcześniej. Dlatego kontrolowanie inflacji to ochrona siły nabywczej Twojego portfela. Co miesiąc Rada Polityki Pieniężnej spotyka się, analizuje dane gospodarcze i podejmuje decyzję: zostawić stopy bez zmian, podnieść je czy obniżyć.
Jakie czynniki wpływają na decyzje RPP?
Decyzje Rady nie są przypadkowe. Członkowie RPP analizują dane i prognozy ekonomiczne. Ich celem jest podejmowanie racjonalnych i odpowiedzialnych decyzji, które wspierają stabilność cen i rozwój gospodarki.
Najważniejsze czynniki, które biorą pod uwagę, to:
- Inflacja – czyli tempo wzrostu cen. Jeśli inflacja jest zbyt wysoka, RPP podnosi stopy, żeby ją obniżyć (wyższe stopy, to często wyższe oprocentowanie pieniędzy w bankach, więc ludzie zamiast wydawać – a to wydatki w dużej części „nakręcają” inflację – odkładają pieniądze na później). Gdy inflacja spada, można obniżyć stopy procentowe, by wesprzeć gospodarkę (bo wtedy spada też oprocentowanie kredytów, więc firmy chętniej podejmują inwestycje posiłkując się kredytami, zwykli ludzie też chętniej kredytują swoje wydatki i rozkręcają konsumpcję).
- Wzrost gospodarczy – to, czy firmy inwestują, czy bezrobocie spada, czy ludzi stać na zakupy.
- Kurs złotego – silny złoty to tańszy i większy import, droższy i mniejszy eksport, a w konsekwencji niższa inflacja. Słaby złoty działa odwrotnie.
- Sytuacja na świecie – globalne decyzje i wydarzenia gospodarcze – od USA i strefy euro po Azję i inne regiony – wpływają także na sytuację w Polsce.
Warto dodać, że obecny cel inflacyjny NBP wynosi 2,5% z pasmem odchyleń ±1 punkt procentowy i jest wyznaczony jako cel średniookresowy, czyli obowiązuje w dłuższym horyzoncie czasowym. Inflacja może zatem przejściowo odchylać się od tego celu, ale w dłuższym okresie powinna do niego powracać. To blisko tej wartości RPP stara się utrzymywać tempo wzrostu cen.
Jak stopy procentowe wpływają na życie codzienne?
Nie każdy śledzi wiadomości ekonomiczne, ale warto wiedzieć, że decyzje Rady Polityki Pieniężnej mają wpływ na codzienne finanse. To właśnie poziom stóp procentowych wpływa na popyt w gospodarce i tempo wzrostu cen.
Te decyzje mają znaczenie – również dla Ciebie, jeśli:
Nie każdy śledzi wiadomości ekonomiczne, ale warto wiedzieć, że decyzje Rady Polityki Pieniężnej mają wpływ na codzienne finanse. To właśnie poziom stóp procentowych wpływa na popyt w gospodarce i tempo wzrostu cen.
Te decyzje mają znaczenie – również dla Ciebie, jeśli:
- Masz kredyt – Twoja rata może wzrosnąć lub spaść, w zależności od tego, co postanowi RPP. Dotyczy to szczególnie kredytów ze zmiennym oprocentowaniem.
- Oszczędzasz na lokacie – im wyższe stopy, tym więcej banki są skłonne płacić za Twoje oszczędności. To dobra wiadomość dla tych, którzy nie lubią bardziej ryzykownych form oszczędzania.
- Robisz zakupy – decyzje RPP mogą wpływać na inflację. Wyższe stopy pozwalają spowolnić wzrost cen, a niższe mogą przyspieszyć wzrost gospodarczy i spowodować wyższą inflację.
Historia stóp procentowych w Polsce
Zmiany stóp procentowych to naturalny element polityki pieniężnej. Ich poziom zależy od sytuacji gospodarczej, inflacji i innych czynników. Polska przeszła w ostatnich latach przez kilka cykli zmian stóp procentowych.
W latach 2020–2021 obserwowaliśmy reakcję Rady Polityki Pieniężnej na kryzys wywołany pandemią COVID-19. By wesprzeć gospodarkę i pobudzić popyt, stopy procentowe zostały obniżone do rekordowo niskiego poziomu 0,1%. Dzięki temu kredyty były tanie, ale oszczędzanie na lokatach stało się mniej opłacalne.
Sytuacja zmieniła się gwałtownie w 2021 roku, kiedy inflacja zaczęła rosnąć znacznie szybciej, niż zakładano. W grudniu 2021 roku osiągnęła poziom 8,6% w ujęciu rocznym, znacznie przekraczając cel inflacyjny NBP. RPP zaczęła podnosić stopy procentowe, by zatrzymać wzrost cen. Do końca 2022 roku stopa referencyjna wzrosła do poziomu 6,75%. Dla wielu rodzin oznaczało to wyższe raty kredytów.
W 2025 roku doszło do kolejnych zmian. Inflacja wyraźnie spowolniła, co umożliwiło podjęcie decyzji o złagodzeniu polityki pieniężnej. W odpowiedzi na te zmiany RPP trzy razy obniżyła stopy procentowe – w maju, lipcu i wrześniu – do poziomu 4,75%.
Polityka stóp działa cyklicznie: po podwyżkach następują obniżki i odwrotnie. RPP szuka równowagi między wspieraniem gospodarki a ochroną wartości pieniądza. To trudne, ale ważne dla stabilności finansowej kraju i dobrobytu obywateli.
Dlaczego warto śledzić decyzje RPP?
Decyzje Rady Polityki Pieniężnej mają realny wpływ na nasz portfel, rynek i gospodarkę. Warto je śledzić z kilku powodów:
1. Wpływ na domowy budżet
Jeśli masz lub zaciągasz kredyt – wysokość raty może zależeć od stóp procentowych. Gdy stopy rosną, rata się zwiększa. Gdy spadają – płacisz mniej. Z kolei dla oszczędzających wyższe stopy oznaczają często lepsze oprocentowanie lokat i kont oszczędnościowych. To wpływa na Twoje miesięczne wydatki i oszczędności.
2. Sygnał dla gospodarki i firm
Decyzje RPP to dla przedsiębiorców ważny sygnał. Wyższe stopy mogą zmniejszyć inwestycje i konsumpcję. Niższe – zachęcają do kredytowania i zwiększania popytu. RPP w ten sposób reguluje tempo wzrostu gospodarczego i stabilność cen.
3. Znaczenie dla inwestorów
Stopy procentowe mają wpływ na wyceny obligacji, akcji i nieruchomości. Przy wyższych stopach obligacje są bardziej atrakcyjne, a kredyty hipoteczne droższe – co może wpłynąć na rynek mieszkań. Z kolei niskie stopy sprzyjają inwestowaniu w akcje i nieruchomości.
Gdzie szukać informacji?
Po każdym posiedzeniu RPP na stronie Narodowego Banku Polskiego www.nbp.pl publikowane są oficjalne komunikaty. Media i ekonomiści komentują decyzje i wypowiedzi prezesa NBP. Warto oglądać te konferencje – pomagają zrozumieć, w jakim kierunku zmierza gospodarka. Dzięki tej wiedzy gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa mogą lepiej planować wydatki, oszczędności i inwestycje.
Stopy procentowe NBP to nie tylko liczby w formalnych komunikatach. To narzędzie, które pomaga utrzymać gospodarkę w dobrej formie, kontrolować inflację i wspierać stabilność finansową obywateli, jak i całego kraju. Dlatego warto obserwować, co dzieje się na posiedzeniach RPP i szukać odpowiedzi na pytanie, czy RPP obniży stopy procentowe w przyszłości. Nawet jeśli nie jesteś ekspertem, świadomość tych mechanizmów pozwoli Ci lepiej zarządzać własnymi pieniędzmi.
Źródła:
Narodowy Bank Polski (nbp.pl), Główny Urząd Statystyczny (stat.gov.pl), Raport o inflacji NBP 2025
