Wspólny kredyt pozwala kilku osobom połączyć dochody, dzięki czemu łatwiej jest sfinansować mieszkanie, budowę domu, remont lub większy wydatek. Najczęściej z rozwiązania tego korzystają małżonkowie i partnerzy, ale współkredytobiorcami mogą zostać również rodzice i dorosłe dzieci, rodzeństwo czy osoby niespokrewnione. Warto jednak pamiętać, że wspólny kredyt oznacza nie tylko wspólną zdolność kredytową. To przede wszystkim wieloletnie zobowiązanie prawne, które może trwać niezależnie od zmian zachodzących w życiu prywatnym kredytobiorców.
Na czym polega wspólny kredyt?
Wspólny kredyt nie jest odrębnym produktem bankowym. Jest to kredyt gotówkowy, hipoteczny albo inny kredyt, którego umowę zawiera z bankiem więcej niż jedna osoba. Każda z tych osób jest stroną umowy i odpowiada za spłatę zobowiązania. W przypadku kredytu gotówkowego Credit Agricole można obecnie połączyć dochody nawet czterech osób, czyli wnioskodawcy i maksymalnie trzech współkredytobiorców. Szczegółowe zasady mogą się różnić w zależności od rodzaju finansowania i warunków umowy.
Połączenie dochodów może zwiększyć zdolność kredytową i dostępną kwotę finansowania, ale nie dzieje się tak automatycznie. Bank ocenia sytuację każdego wnioskodawcy, dlatego zadłużenie, niestabilne dochody lub problemy ze spłatą jednej osoby mogą obniżyć zdolność całej grupy. Przed złożeniem wniosku warto więc omówić wszystkie zobowiązania, w tym karty kredytowe, limity, pożyczki i poręczenia. Ostateczna decyzja oraz wysokość możliwego do uzyskania kredytu zależą od wyniku oceny zdolności i wiarygodności kredytowej wszystkich wnioskodawców.
Warto pamiętać, że w przypadku kredytu hipotecznego kredytobiorca nie musi być właścicielem nieruchomości. Można zatem odpowiadać za spłatę długu, nie mając udziału w mieszkaniu lub domu. Własność nieruchomości wynika z aktu notarialnego i wpisu do księgi wieczystej, natomiast obowiązek spłaty – z umowy kredytowej. To dwa odrębne stosunki prawne.
Solidarna odpowiedzialność dłużników
W umowach kredytowych zawieranych z kilkoma kredytobiorcami bank co do zasady przewiduje ich solidarną odpowiedzialność. Oznacza to, że – jeżeli tak jest zapisane w umowie – bank może żądać zapłaty całości lub części należności od każdego ze współkredytobiorców z osobna, od kilku z nich albo od dowolnie wybranej osoby. Dopóki bank nie otrzyma całej należnej kwoty, wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani. Skutki solidarnej odpowiedzialności określa art. 366 Kodeksu cywilnego.
Prywatne ustalenia dotyczące podziału rat nie ograniczają roszczeń banku. Jeżeli rata wynosi 4000 zł, a jedna osoba nie wpłaci swojej części, bank może żądać całej kwoty od drugiego współkredytobiorcy. Jeżeli opóźnienie będzie się utrzymywać, konsekwencje – od naliczania odsetek po działania windykacyjne – mogą dotknąć wszystkie strony umowy. Opóźnienie może również wpłynąć na historię kredytową wszystkich osób zobowiązanych do spłaty.
Czy osoba spłacająca więcej może żądać zwrotu kosztów od współkredytobiorców?
Jeśli spłacasz więcej, niż wynika z Waszych ustaleń, możesz domagać się od drugiej osoby zwrotu części poniesionych kosztów. Takie uprawnienie określa się jako roszczenie regresowe.
To, ile faktycznie możesz odzyskać, zależy przede wszystkim od tego, jakie zasady ustaliliście między sobą. Jeżeli nie zostały one jasno określone co do zasady przyjmuje się równy podział kosztów zgodnie z art. 376 Kodeksu cywilnego. Znaczenie może mieć jednak tutaj m.in. wysokość wkładu własnego, udział w spłacie rat i cel kredytu. Warto przy tym pamiętać, że są to rozliczenia wyłącznie między Wami jako współkredytobiorcami i wobec banku nadal odpowiadacie zgodnie z umową.
Dochodzenie takich należności może być trudne, szczególnie gdy ustalenia miały wyłącznie ustną formę, dlatego warto dokumentować wszystkie wpłaty i ustalenia.
Jakie uprawnienia mają współkredytobiorcy?
Każdy współkredytobiorca jest pełnoprawną stroną umowy kredytowej. Oznacza to, że jest uprawniony do uzyskiwania informacji dotyczących wspólnego zobowiązania i może podejmować określone działania wobec banku.
Współkredytobiorca ma prawo:
- otrzymać umowę i harmonogram spłat,
- uzyskać informacje o saldzie, ratach i kosztach kredytu,
- składać reklamacje i kwestionować nieprawidłowo naliczone opłaty,
- dokonać wcześniejszej częściowej lub całkowitej spłaty na zasadach określonych w umowie i przepisach,
- składać wnioski o zmianę warunków spłaty lub restrukturyzację kredytu.
Jeden współkredytobiorca nie może jednak samodzielnie zmienić umowy. Bank może wymagać udziału i podpisów wszystkich jej stron, a decyzję o restrukturyzacji lub aneksie podejmuje po analizie ich sytuacji finansowej.
Rozstanie lub rozwód nie kończy umowy z bankiem
Jednym z najczęstszych nieporozumień w przypadku kredytu hipotecznego jest przekonanie, że po rozstaniu kredyt automatycznie przejmuje osoba, która zatrzymuje mieszkanie. Tymczasem rozwód, ustanie związku czy podział majątku nie powodują automatycznego usunięcia jednej osoby z umowy kredytowej. Były partner może więc przestać być właścicielem nieruchomości, ale nadal odpowiadać wobec banku za spłatę zadłużenia. Dotyczy to także sytuacji, w której lokal został przyznany drugiej osobie na podstawie orzeczenia sądu.
Aby jeden z kredytobiorców został zwolniony z długu, potrzebna jest zgoda banku. Bank ponownie oceni, czy osoba, która ma samodzielnie spłacać kredyt, posiada wystarczającą zdolność kredytową. W zależności od wyniku tej oceny może uzależnić zgodę między innymi od:
- dodatkowego zabezpieczenia,
- dołączenia nowego współkredytobiorcy,
- częściowej spłaty zadłużenia.
Inne możliwe rozwiązania to:
- sprzedaż nieruchomości i spłata kredytu,
- refinansowanie zobowiązania w innym banku.
Co w przypadku śmierci współkredytobiorcy?
Śmierć jednej ze stron również nie powoduje automatycznego wygaśnięcia kredytu. Pozostali współkredytobiorcy nadal mają obowiązek spłacać zobowiązanie zgodnie z umową. Odrębną kwestią jest odpowiedzialność spadkobierców zmarłego, która zależy od zasad dziedziczenia oraz od tego, czy i w jaki sposób przyjmą oni spadek.
W takim przypadku należy możliwie szybko poinformować bank i sprawdzić, czy zmarły był objęty ubezpieczeniem na życie związanym z kredytem. Nie oznacza ono jednak automatycznie spłaty określonej części zadłużenia. Wysokość świadczenia zależy od warunków polisy i może wystarczyć na częściową lub całkowitą spłatę kredytu. Pozostała kwota nadal obciąża współkredytobiorców oraz, zgodnie z prawem spadkowym, spadkobierców zmarłego.
Praktyczne wskazówki dla par i rodzin
Wspólny kredyt wymaga nie tylko dobrej zdolności kredytowej, ale też jasnych zasad między bliskimi. Im wcześniej współkredytobiorcy ustalą kwestie spłaty, własności i postępowania w trudnych sytuacjach, tym mniejsze będzie ryzyko nieporozumień w przyszłości.
Przygotujcie plan awaryjny
Przed podpisaniem umowy ustalcie, co stanie się z ratą w razie utraty pracy, choroby, narodzin dziecka, rozstania lub śmierci jednego ze współkredytobiorców. Warto również zgromadzić poduszkę finansową, która wystarczy na pokrycie kilku miesięcy rat i bieżących wydatków.
Ustalcie kwestie własności nieruchomości
W przypadku kredytu hipotecznego partnerzy, którzy nie są małżeństwem, powinni dokładnie ustalić, do kogo będzie należała nieruchomość. Jeżeli obie osoby finansują wkład własny i spłacają raty kredytu hipotecznego, warto odpowiednio określić ich udziały w mieszkaniu lub domu. Gdy wkłady partnerów są nierówne, można to uwzględnić w akcie notarialnym albo dodatkowej umowie. Samo wspólne zamieszkiwanie i spłacanie kredytu nie daje automatycznie prawa do części nieruchomości.
Oceńcie ryzyko związane z pomocą ze strony rodziny
Rodzice, którzy dołączają do kredytu dorosłego dziecka, powinni sprawdzić, czy w razie potrzeby będą w stanie samodzielnie pokrywać raty. Wspólny kredyt może również zmniejszyć ich zdolność do zaciągnięcia kolejnego zobowiązania. Trzeba także pamiętać, że rodzic nie może samodzielnie zrezygnować z roli współkredytobiorcy. Usunięcie go z umowy wymaga zgody banku.
Kontrolujcie spłatę i dokumentujcie wpłaty
Dobrym rozwiązaniem jest utworzenie osobnego rachunku, na który każdy ze współkredytobiorców zgodnie z ustaleniami będzie przelewał pieniądze potrzebne do spłaty kredytu. Historia operacji pozwoli sprawdzić, kto i w jakiej wysokości uczestniczył w spłacie, a w razie sporu będzie stanowiła ważny dowód. Każda z osób powinna też samodzielnie śledzić wiadomości od banku i regularnie kontrolować terminowość rat.
Dokładnie przeczytajcie umowę
Przed podpisaniem dokumentów sprawdźcie nie tylko wysokość pierwszej raty, ale również oprocentowanie, marżę, prowizje, wymagane ubezpieczenia oraz zasady wcześniejszej spłaty i zmiany harmonogramu. W przypadku kredytu hipotecznego warto zwrócić szczególną uwagę na to, jak może zmienić się rata po zakończeniu okresu stałego oprocentowania.
Wspólna decyzja na wiele lat
Wspólny kredyt może umożliwić realizację ważnych planów, których nie można by zrealizować samemu, ale jednocześnie wiąże współkredytobiorców na wiele lat. Jeżeli umowa przewiduje odpowiedzialność solidarną, każdy z nich może odpowiadać wobec banku za całość zobowiązania, niezależnie od prywatnych ustaleń dotyczących podziału rat. Rozstanie, rozwód czy zmiana właściciela nieruchomości również nie powodują automatycznego wykreślenia jednej z osób z umowy.
Dlatego przed zaciągnięciem wspólnego kredytu warto dokładnie przeanalizować dokumenty, jasno i na piśmie ustalić zasady spłaty oraz przygotować się na nieprzewidziane sytuacje. Przy wysokiej kwocie zobowiązania albo skomplikowanej sytuacji rodzinnej dobrym rozwiązaniem może być także konsultacja z prawnikiem. To niewielki koszt w porównaniu z konsekwencjami decyzji, która może wpływać na domowy budżet przez kilkadziesiąt lat.
