Jeśli masz kredyt albo dopiero myślisz o jego wzięciu, prędzej czy później trafisz na takie skróty jak WIBOR czy POLSTR. Brzmią dość technicznie, ale w rzeczywistości opisują coś bardzo prostego: ile kosztuje pożyczenie pieniędzy.
Bank, udzielając kredytu, tak naprawdę „sprzedaje” pieniądz. I jak każdy produkt, ma on swoją cenę. Tyle że ta cena nie jest ustalana dowolnie przez bank. Składa się z dwóch części: jednej stałej (czyli marży banku) i drugiej zmiennej, opartej właśnie na wskaźniku referencyjnym.
To właśnie ten wskaźnik jest powodem, dla którego twoja rata może się zmieniać. Raz rośnie, raz spada – zależnie od sytuacji gospodarczej, inflacji czy decyzji banku centralnego. I choć może się to wydawać skomplikowane, w praktyce chodzi o jedno: dostosowanie ceny kredytu do realiów rynku.
Dlaczego w ogóle potrzebujemy takich wskaźników?
Można by zapytać: czy bank nie mógłby po prostu ustalić jednej, stałej stopy i mieć spokój? Teoretycznie tak, ale w praktyce system finansowy działa inaczej.
Banki pożyczają pieniądze nie tylko klientom, ale też sobie nawzajem. A żeby ten rynek działał sprawnie, potrzebny jest wspólny punkt odniesienia – coś w rodzaju „umownej ceny pieniądza”, do której wszyscy się odnoszą.
Właśnie tę rolę pełnią wskaźniki takie jak np. WIBOR. Dzięki nim:
• oferty kredytów są porównywalne,
• rynek jest bardziej przejrzysty,
• a zmiany w gospodarce szybciej przekładają się na realne koszty finansowania.
WIBOR i skąd tyle emocji?
W ostatnich latach wokół WIBOR-u zrobiło się naprawdę głośno. Wzrost stóp procentowych sprawił, że raty kredytów znacząco poszły w górę, a wielu kredytobiorców zaczęło się zastanawiać, czy mechanizm ich wyliczania jest w pełni uczciwy.
Pojawiły się pozwy i wątpliwości, czy klienci byli odpowiednio informowani o ryzyku oraz czy sam wskaźnik działa w sposób przejrzysty. To naturalne — kiedy coś zaczyna mocno wpływać na domowy budżet, chcemy to dobrze zrozumieć.
Przełomem okazało się stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Zgodnie z jego oceną, stosowanie WIBOR w umowach kredytowych jest zgodne z prawem, a sam wskaźnik nie narusza równowagi między bankiem a klientem. Innymi słowy jego obecność w kredycie sama w sobie nie jest problemem. To ważne rozróżnienie. Dyskusja nie dotyczy tego, czy WIBOR „powinien istnieć”, tylko raczej tego, czy klient miał pełną świadomość, jak działa i jakie niesie ryzyko.
Nowy gracz: POLSTR
Wielu klientów uważa jednak, że WIBOR jest kontrowersyjnym narzędziem i stawia banki w uprzywilejowanej pozycji w stosunku do kredytobiorców. Dlatego pojawiła się inicjatywa, aby zastąpić go innym wskaźnikiem. Tak pojawił się pomysł na POLSTR, oparty zupełnie nowym podejściu.
WIBOR w dużej mierze opiera się na oczekiwaniach co do przyszłości. Reaguje szybko, czasem nawet zanim coś faktycznie się wydarzy. Można powiedzieć, że „patrzy do przodu”. POLSTR działa inaczej. Bazuje na rzeczywistych, już zawartych transakcjach między bankami. Czyli zamiast przewidywać, opiera się na tym, co faktycznie się wydarzyło. W praktyce oznacza to, że w jednych momentach cyklu gospodarczego korzystniejszy może wydawać się jeden, a w innych – drugi. Nie ma tu uniwersalnej zasady.
Co to wszystko oznacza dla kredytobiorcy?
Najważniejsze jest to, że wskaźniki referencyjne nie są żadnym „trikiem banków”, tylko podstawowym elementem działania całego systemu finansowego. Bez nich trudno byłoby mówić o spójnym rynku kredytów. To one sprawiają, że koszt pieniądza dostosowuje się do rzeczywistości — czasem bardziej na korzyść kredytobiorców, czasem mniej.
Dzisiejsza sytuacja pokazuje raczej ewolucję niż rewolucję. WIBOR nadal funkcjonuje i co istotne jego stosowanie zostało potwierdzone jako zgodne z prawem. Jednocześnie pojawiają się nowe rozwiązania, takie jak POLSTR, które mają zwiększyć przejrzystość i oparcie o rzeczywiste dane.
I być może to jest najważniejsza zmiana: nie tyle sam wskaźnik, co sposób, w jaki o nim myślimy. Coraz większy nacisk kładzie się na zrozumiałość, transparentność i świadome podejmowanie decyzji.
Bo niezależnie od tego, czy w Twojej umowie widnieje WIBOR, czy w przyszłości pojawi się POLSTR, sens pozostaje ten sam – to sposób określenia ceny pieniądza. A im lepiej rozumiesz, skąd ta cena się bierze, tym trudniej jest cię nią zaskoczyć. I właśnie ta świadomość jest dziś dla kredytobiorcy najcenniejsza.
